عبدالله مستوفى

547

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

نزديك ، و بوسيلهء بعضى از افراد ؛ روابطى با سران حزب ( سليمان ميرزا و آقاى محمد صادق طباطبائى ) پيدا كرده ، و آنها را به خود جلب نمود ، و طرفدار خود كرد . سان و رژه يكى از شاهكارهاى سردار سپه ، كه بعقيدهء من بزرگترين وسيلهء پيشرفت كار او بود ، نظمى بود كه بقشون داده ، و از هر حيث برازندگى آن را در انظار عامه جلوه‌گر ميساخت . 27 جدى ، سان و رژه‌اى راه انداخت كه دسته‌جات پادگان مركز در ميدان مشق بتوسط شاه سان ديده شده ، و رژه بروند . بموجب دعوت قبلى ، سران كشور نيز براى تحويل گرفتن نتيجهء زحمات وزير جنگ ، حاضر شدند . شاه و وليعهد با لباس نظامى با نشانه‌هاى سرهنگى بميدان مشق تشريف آوردند . چند كلمه از قوانين كلى ارتش در تمام دنيا ، پادشاه هر كشور فرماندهء كل قواى كشور خويش است تمام درجات نظامى ، اعم از برى و بحرى و هوائى ، را پادشاه بايد عطا نمايد . ولى پادشاه هيچوقت از قواعد ترفيعى كه در كشورش معمول است ؛ تجاوز نميكند و درجهء دلبخواه به هيچكس ولو پسر و برادرش هم نميدهد . رسم نيست كه پادشاه خود براى خود ترفيعى قائل شود و به خود درجه‌اى عطا كند . پس پايهء نظامى هر پادشاهى ، همان پايه و درجه‌ايست كه تا قبل از سلطنتش داشته است ، و در همان رتبه باقى ميماند . پادشاه چون فرماندهء كل قواى كشور خويش است ، ميتواند لباس كليهء صنوف كشور خويش را اعم از برى و بحرى و هوائى بپوشد ، ولى در به كار بردن علامت رتبه ، هيچوقت از درجه و پايه‌اى كه دارد تجاوز نميكند و لباس همان پايه را در تمام صنوف مختلفهء آرتش ، ميپوشد . نيكلاى دوم امپراطور آخرى روسيه ، چون در زمان الكسندر سوم پدرش ، تا رتبهء سرهنگى ، پايهء نظامى گرفته بود ، لباس متحد الشكل تمام صنوف ارتش برى و بحرى كشور خود را ميپوشيد ، ولى وقتى بسردوشى او نگاه ميكردى ، رتبهء او سرهنگى و در عالم نظامى بيشتر كلنل رمانف بود ، تا فرماندهء قوا و امپراطور كل ممالك روسيه ، و اگر سر صف فوج مخصوص به خود ، كه فرماندهء آن بود مىايستاد ، بايد بسرتيپ‌ها و سرلشكرها و سپهبدهاى ارتش كه از جلو او ميگذشتند ، يا او از جلو آنها ميگذشت ، در سلام سبقت نمايد . پادشاهان دورهء باستانى ايران هم ، همين رويه را داشته‌اند . و اين جمله ، بنقل شاهنامهء فردوسى ، در سلطنت نوشيروان ، و حضور شاهنشاه در ديوان عرض ، كه مثل يكنفر افسر آمده ، و اسب و سلاح خود را از نظر ديوان‌دار عرض سپاه گذرانده است به خوبى ظاهر و هويداست . معهذا ، در نظام دورهء ماقبل آخر ايران ، هيچ خبرى از اين قواعد نبود . همانطور كه شاه هر رتبه و پايه‌اى را كه كيفش اقتضا ميكرد ، بهركس اعم از سابقه‌دار و بيسابقه حتى به بچه‌هاى چهار پنج ساله عطا ميكرد ، خود و پسرهايش هم لباس و علائم هر رتبه‌اى را كه دلشان ميخواست ، استعمال ميكردند . گذشته از اين پسرهاى شاه رتبه‌اى نميگرفتند